Museum in oorlogstijd

13 maart 2020. Huis Van Gijn sluit haar deuren  vanwege de Corona-maatregelen. Een ongekende situatie. De enige andere keer dat museum dicht ging (uitgezonderd verbouwingen/restauraties), 75 jaar geleden. In het laatste jaar van de oorlog, van september 1944 tot september 1945, was het museum gesloten. Welke maatregelen nam de museumconservator in tijden van oorlog?

Prentenatlas opgeslagen in de studeerkamer, 1904 (foto: H.J. Tollens).

Op zoek naar schuilplaatsen

In 1939 begon conservator E.W.C. Six, ook directeur van het Dordrechts Museum, met het treffen van maatregelen vanwege de oorlogsdreiging. Hij liet in de kelder de branddeur en de kluisdeur  opknappen en brandwerende muren plaatsen. Voor collectiestukken zocht hij schuilplaatsen. De collectie prenten en tekeningen (de Atlas Van Gijn) kreeg een bomvrij onderkomen in het gebouw van de eerste Nederlandsche Verzekeringsmaatschappij aan de Bellevuestraat.

Een grote zorg waren de bijzondere wandtapijten uit de zaal. Uiteindelijk vond hij een plek in Museum Boijmans van Beuningen. Twee jaar later in 1941 verhuisden de wandtapijten naar een schuilkelder van de Gemeente Amsterdam in de duinen bij Castricum.

De wanden van de zaal, die nu leeg waren, werden bekleed met jutte. Hier werden de scheepsmodellen opgesteld. In geval van nood konden ze aan boord van een klaarliggend schip gebracht worden. De kwetsbare en grote modellen hoefden niet meer van de tweede verdieping naar de begane grond te verhuizen.

In de kluis van de Dordrechts Onderlinge Credietvereeniging aan de Groenmarkt werden kleine schilderijen ondergebracht. Andere schilderijen gingen naar de kluis van het Dordrechts Museum. Voor twee grote schilderijen, het Regentenstuk van Adriaan van der Burg en het Groepsportret van de waardijn en de muntmeesters van Cuyp, werd ook nog een plek gezocht. Via de kluis van de Incassobank werden deze werken in de Rijksschuilkelder in Paasloop ondergebracht, waar ook kisten met penningen en munten en het gildezilver na toe werden gebracht.  ‘De Zeeslag’ van Willem van de Velde vond een veilige plek in kelder van het Mauritshuis.

Kunstkamer met de Wildemannenschouw in Museum mr. Simon van Gijn, 1935-1938.

Evacuatie in het laatste jaar

Uiteindelijk werd ook de ‘Wildemannenschouw’, die in de Kunstkamer was gebouwd, uitgenomen en naar de Rijksschuilkelder vervoerd. In 1944 werden de scheepsmodellen in kratten ingepakt en getransporteerd naar het kasteel te Heukelum.  Ook werden er museumvoorwerpen naar kasteel Loevestein gebracht.

Tussen augustus 1945 en najaar 1947 kwamen de museumvoorwerpen stukje bij beetje terug. Tijdens de oorlog waren objecten nogal eens verhuisd. En het duurde even voordat alles op de juiste plaats was terug komen. Gelukkig hebben de Dordtse musea in de oorlogsdagen slechts weinig schade geleden. Enkele porseleinen voorwerpen barstten of braken door het trillen van bominslagen.

Ontdek Huis Van Gijn

Sluit het Verborgen Museum