De 70ste verjaardag van Simon

De gasten

18 september 1906. Simon van Gijn viert zijn 70ste verjaardag met een groot diner. Zevenentwintig personen – familie en vrienden – nodigt hij uit. De menukaart van dit diner is bewaard gebleven. En wonder boven wonder ook de tafelschikking. Wie nodigde hij uit? Wie waren de belangrijkste gasten? Wie zat naast wie? Wat werd geserveerd?

Onlangs kregen we kopieën van de brieven die Simon van Gijn aan zijn vriend Hendrik Adolph Steengracht van Kasteel Duivenvoorde stuurde. In de brief van 2 december 1906 vertelt hij over zijn 70ste verjaardag: Ook voor uw vriendschappelijk schrijven en goede wenschen ter gelegenheid van mijn 70sten zeg ik U dank. Ik heb dien dag aangenaam doorgebracht; en de blijken van sympathie die ik in den vorm van brieven, telegrammen briefkaarten en mondelinge gelukwenschen ontving, gevoegd bij eene overstelpende massa bloemen deden mij vergeten dat er in het bereiken van den 70-jarige leeftijd, bij veel reden tot dankbaarheid ook veel weemoedigs gelegen is en men er zoo’n dag maar al te veel aan herinnerd wordt, dat ons glas ten einde loopt. Toch gevoelde ik mij, door al die bewijzen dat die mij kennen, mij nogal goed lijden mogen, gelukkig. ’s avonds hebben we met 28 stuks aangezeten t.w. mijne naaste familieleden en eenige goede vrienden en vriendinnen van vroeger en later tijd.

De gasten

Dat de tafelschikking bewaard is gebleven, is bijzonder. Het is een kladje dat Simon maakte om zijn gasten zo goed mogelijk te plaatsen. Een tafelschikking was niet zomaar iets, er werd zorgvuldig bedacht wie naast wie moest zitten. De belangrijkste gasten zaten naast de gastheer- en vrouw. Van Gijn was in 1906 al weduwnaar en ontving vermoedelijk zijn gasten in zijn eentje.

Hoewel de tafelschikking bewaard is gebleven, was het geen sinecure om de gasten te achterhalen. Van Gijn heeft vaak initialen en roepnamen genoteerd, of het is onleesbaar. Enkele namen herkende ik onmiddellijk, uit bijvoorbeeld reisverslagen of brieven. De stamboom van de Van Gijns en de Vriesendorpen leverde ook heel wat personen op. Enkele namen of initialen zeiden mij helemaal niets. Intussen was ik vastbesloten om alle personen te identificeren.
Dat lukte aardig. Zeker toen ik begreep wat voor de getallen het waren die op de achterkant van de menukaart stonden: de leeftijden van de gasten. Ik vermoed dat Van Gijn een toost wilde uitbrengen op zijn verjaardag en op zijn gasten. En dat hij voor zijn speech de gemiddelde leeftijd van het gezelschap wilde weten. De meeste personen zijn tussen 55 en 65. De oudste gast is 82 en de jongste 28. Na lang puzzelen en met behulp van de leeftijden zijn alle gasten – op een na – ‘geïdentificeerd’

Echtpaar Daniëls

De vriendschap met Carel Eduard Daniëls (1839-1921) moet uit hun studententijd stammen. Daniëls studeerde geneeskunde aan de universiteit van Leiden. Later, in 1880, gaat hij mee op reis met het echtpaar Van Gijn. De bestemming is München, Wenen en Oberammergau om daar het Passionsspiel te bij te wonen. Het jaar er op gaat Daniëls weer mee, ditmaal naar de Harz.
Daniëls trouwde in 1866 met Caroline Josephine Adèle van Baerle (1842-1933) te Amsterdam. In 1872 kregen zij een zoon Louis Henri. Naast arts was hij medisch historicus en hoofdbestuurder bibliothecaris van de Maatschappij ter bevordering van de geneeskunde.

Echtpaar De Graaf

Mogelijk kende Van Gijn en Hermanus Johannes de Graaf (1840-1913) elkaar uit hun studententijd. Misschien ontstaat de vriendschap pas in 1866 als dokter De Graaf zich in Dordrecht vestigt om leiding te geven aan het choleraziekenhuis. Daarna begint een huisartsenpraktijk aan de Nieuwe Haven. In hetzelfde jaar trouwt hij met Maria Catharina Schade van Westrum (1842-1926) te Leiden.
De naam van Dr. De Graaf duikt af en toe op in Van Gijns notitieboekjes. Zo komt hij in 1901 Van Gijn opzoeken die in Karlsbad aan het kuren is.

Echtpaar Loffelt-De Groot en Bet

Anthonie Cornelis Loffelt is ontegenzeggelijk de beste vriend van Van Gijn geweest. Loffelt was geen Dordtenaar van geboorte, maar komt in 1869 naar Dordrecht toe om leraar klassieke talen aan de HBS te worden. In 1875 verhuist hij naar Den Haag alwaar hij zich als kunstcriticus vestigt. Daarnaast is hij een Shakespearekenner.
Regelmatig is Loffelt de reisgenoot van het echtpaar Van Gijn en later van weduwnaar Simon. In 1897 gaat Van Gijn met Loffelt en de zussen De Groot op reis. Het is mogelijk dat op deze reis de liefde opbloeit tussen Loffelt en Maria, want in 1898 trouwen ze.
De Van Gijns zijn bevriend met drie leden van de familie De Groot: Johannes (1835-1896), Catharina Elisabeth (1841-1926) en Maria Arnoldina (1845-1927). Ze gaan regelmatig mee op reis, in 1889 naar de Harz en Denemarken. Na de dood van Johannes, gaan de twee zussen met Van Gijn op reis.

Loffelt is nog aanwezig op het verjaardagsdiner, maar overlijdt zes dagen later, op 24 september. Simon van Gijn schrijft hier over in zijn brief aan zijn vriend Steengracht: (Onder die vrienden ook) Mijn oude getrouwe hoog gewaardeerde vriend Loffelt, van wien ik, ofschoon hij er slecht uitzag en in den laatsten tijd was beginnen te sukkelen, niet vermoeden kon dat ik 10 dagen later aan zijn graf zou staan. Zijn heengaan is voor mij een groot verlies; we kenden elkaar zoolang; dertig jaar lang was hij mijn vaste Kerstmis-logé; we hadden daarbij, ook tijdens het leven van Cor, veel samen gereisd en daardoor een schat aan gemeenschappelijke herinneringen, daarbij was hij een hoogst ontwikkeld man uit wiens gemeenschap altijd wat te leeren viel. Doch zoo is het leven; wie jong sterft ondervindt dit niet.

Echtpaar Muysken

Hoe Van Gijn in contact komt met architect Constantijn Muysken (1843-1922) is niet met zekerheid te zeggen. Mogelijk via de Maatschappij der Bouwkunst, die in 1883 Van Gijn naar zijn verzameling vraagt. In ieder geval is architect Muysken verantwoordelijk voor de verbouwing van het huis aan de Nieuwe Haven eind jaren tachtig. Er ontstaat een goede en blijvende vriendschap. Rond 1895 koopt Simon Villa Clara in Baarn, waar ook Muysken woont.
Zijn vrouw Sophia Martens (1859-1936) is ook bij het diner aanwezig. Van Gijn was goed bevriend met het gezin. Ze gaan onder andere in 1896 gezamenlijk op reis, waar deze foto is gemaakt.

Echtpaar Staring

Maurits Staring (1840-1914) uit Lochem is militair en tijdens zijn plaatsing in Dordrecht trouwt hij, in 1875, met Johanna Blussé (1844-1932), telg uit een oude Dordtse familie van uitgevers en reders. De Blussés, de Vriesendorpen en de Van Gijns verkeren allemaal in dezelfde kring. Daar zullen Simon, Johanna en Maurits elkaar hebben leren kennen.

Elias

Elias van Dorsser (1843-1917) is een goede vriend, zo schrijft Simon van Gijn in zijn voorrede van de Dordracum Illustratum catalogus. Hij was schilder en heeft diverse werken gemaakt voor Van Gijns Dordtse atlas. Bovendien wordt hij door het huwelijk met Anna van Gijn (1857-1915), een achternichtje van Simon, ook nog familie.

Echtpaar Verbroek

Hoe het precies de relatie is met Catharinus Jacobus Johannes Verbroek van Nieuw-Beijerland (1833-1920) en Wilhelmina Maria van Lunteren (1841/1842-1929) weten we (nog) niet. Verbroek was in ieder geval lid van de Vereniging Oud Dordrecht, waar Simon de mede oprichter van was. Daarnaast was hij actief in het vele commissies en besturen. Hij was 50 jaar medebestuurder van de Muziekschool. Een begaafd amateurmusicus en componist. Voor Van Gijns 50 jarige jubileum als ‘Meester in de Rechten’ schreef hij een gedicht, hetgeen duidt op vriendschap. Opmerkelijk detail, hun dochter trouwt met de zoon van François Haverschmidt, de beroemde dichter Piet Paaltjens.

Echtpaar Van Gijn en een 82 jarige gast

Op de 70ste verjaardag komt ook veel familie, zoals Herman en Wies van Gijn. Simon benoemd zijn jongere neef François Herman van Gijn (1861-1932) tot zijn belangrijkste executeur testamentair. De bovenlaag is maar klein, dus veel van de huwelijkspartners komen uit dezelfde families. Herman trouwt met de halfzus van zijn schoonzuster, Louise Willemine Roodenburg (1865-1934). Volgens de tafelschikking zat naast Simon mevrouw Roodenburg. Dit zou de echtgenote van zijn neef S.M. Hugo van Gijn zijn: Johanna Heilina Roodenburg (de oudere halfzus van Wies). Het leeftijdenlijstje geeft aan dat de mevrouw in kwestie 82 jaar zou zijn geweest. Het kan dus onmogelijk Johanna zijn. Na wat puzzelen blijkt het te gaan om Angelique Marie Laurillard dit Fallot (1824-1915), de moeder van Louise Roodenburg.

Thorbecke

Nee, dit is niet de staatsman, die overleed in 1872. Mogelijk is het Kapitein ter Zee, Herman Robert Joan Jacob Thorbecke (1844-1935). Hoe de vriendschap is ontstaan, is onbekend. Maar zijn naam duikt op in de lijst van schenkers aan de Vereniging Oud Dordrecht, 1895-1896: Bankbiljet van f 0.50 van een bank te Curaçao.

Hugo en Johanna van Gijn

S.M. Hugo van Gijn (1848-1937) behoort samen met Anton van Gijn tot de bekendste personen uit de familie Van Gijn. S.M. Hugo was een handelaar en zat in de tweede kamer. Daarnaast was hij prominent vrijmetselaar en lid van de loge La Flamboyante en later Grootmeester van de Orde der Vrijmetselaren. Het schijnt dat S.M. Hugo en Simon niet de beste vrienden waren. Waar Simon voor het behoud van het oude was, was S.M. Hugo voor vernieuwing en moderniteit. Of het echt waar is, weten we niet, het zijn geruchten.
S.M. Hugo trouwt in 1872 met Johanna Heilina Roodenburg (1850-1937). Bij hun 50-jarige huwelijk in 1922 richten ze de Johanna Heilina stichting, die hulp aan weduwen en alleenstaande dochters van overleden vrijmetselaars wanneer er te korten ontstaan in het levensonderhoud. De stichting bestaat nog altijd.

Twee echtparen Vriesendorp-Van der Elst

Een prachtig voorbeeld van families die met elkaar trouwen is van een broer en een zus die met een broer en een zus trouwen. In 1879 trouwt Jacob Vriesendorp (1852-1916) met Catharina Wilhelmina van der Elst (1854-1930), die Cato wordt genoemd. Jacob is de neef van Cornelia van Gijn.
Zes jaar later, in 1885 trouw de zus van Jacob, Elisabeth Maria Vriesendorp (1854-1938), Betsy met de broer van haar schoonzus: Andries (André) Cornelis van der Elst (1853-1913)

De jonkies

De meeste gasten van Van Gijns verjaardag zijn de vijftig gepasseerd. Een jong stel van 28 en 31 zitten aan tafel. Dit is het achternichtje van Cornelia van Gijn, Top Naeff (1878-1953) en haar echtgenoot Huibert Willem van Rhijn (1875-1956). Top Naeff is de bekende schrijfster van meisjesboeken, zoals Schoolidylle. Haar boek Nalatenschap situeerde ze in het huis van haar oudoom.

De onbekende Anna N

Anna N. is de enige persoon waarvan niet met zekerheid de identiteit is vast te stellen. Het zou kunnen gaan om de moeder van Top Naeff: Anna Cornelia Vriesendorp (1856-1943), weduwe van Johan Reinhardt Naeff. Echter de leeftijd klopt niet. Volgens het lijstje zou deze dame 48 moeten zijn, maar de moeder van Top Naeff is in 1906 50 jaar. Een andere optie is Anna Cornelia van Gijn, de echtgenote van Elias van Dorsser. Qua leeftijd klopt het, maar de N. valt niet te rijmen met de achternaam. Bovendien is het heel vreemd dat ze aan het diner naast haar man zat. Heeft Van Gijn een vergissing gemaakt met de leeftijd? En is het wél Anna Naeff. Of het is heel iemand anders.

De tafelschikking

Wat kunnen we opmaken aan de hand van de tafelschikking? Dat de echtparen – zoals het hoort uit elkaar gehaald. De belangrijkste vrouwelijke gasten zaten aan weerszijden van Van Gijn. Mevrouw Roodenburg – de moeder van Wies van Gijn – is de oudste van het gezelschap. Leeftijd speelt een grote rol in de belangrijkheid. Waarom de oude dame is uitgenodigd, is niet duidelijk. Misschien kende Van Gijn haar goed of woonde ze wel bij Herman en Wies. Caroline Daniëls zat aan de andere kant van Simon. Zij was de echtgenote van een goede vriend van Simon, Carel. Carel Eduard ging regelmatig mee op reis, maar Caroline niet.
Het lijkt er niet op dat Van Gijn een alleenstaand en vrouwelijk familielid heeft gevraagd om samen met hem de honneurs waar te nemen. Dan zou zij tegenover hem gezeten hebben. Maar daar zit Johanna Staring, die met haar echtgenoot naar het diner gekomen is.
Loffelt zijn beste vriend zit naast de oude dame, mogelijk zodat hij Van Gijn kan ondersteunen in het vermaken van de oudste gast. Loffelt ziet hij geregeld, dus misschien heeft hij hem daarom niet direct op hem heen geplaatst. Tegenover Van Gijn zitten zijn goede vrienden Muysken en Daniëls, beide goede vrienden.
Men vond in deze tijd het belangrijker dat men geschikte tafelgenoten had, dan dat de schikking een weerspiegeling van ieders status was.
Onder de gasten bevinden zich meerdere medici, enkele militairen, een drietal mensen die zich bezig houden met literatuur, kritiek en uitgevers, een goede amateurmusicus/componist. Het is waarschijnlijk, gezien de achtergrond van de Van Gijns en Vriesendorpen dat de familieleden vooral tot de wereld der bankiers, handelaars en kooplieden behoorden. Van Gijn lijkt iedereen redelijk goed te hebben verdeeld: geen bankiershoek, een militair gebied of cultureel hoekje aan tafel.

Het diner zal zeker niet in de eetkamer hebben plaatsgevonden, die is simpelweg te klein. Misschien heeft Van Gijn een grote tafel laten dekken in de zaal. Een mogelijkheid is, dat het een andere ‘locatie’ was, mogelijk in een zaal of een restaurant.

Wie waren er niet?

Aangezien er maar beperkt informatie over het persoonlijke leven van Simon van Gijn bewaard is gebleven, kennen we niet al zijn vrienden. Belangrijke vrienden als Drabbe, en diens broer en Johannes Rutten waren al overleden. Maar waar waren Jan Leendert van Dalen, de archivaris die hem zeer geholpen met het samenstellen van de catalogus. Ook medebestuursleden van de Vereniging Oud Dordrecht ontbreken. Mogelijk was dit niet zijn enige feestje? Waar was Jhr. Mr. C.N. Storm van ’s Gravesande, die hij in de inleiding van de catalogus Dordracum Illustratrum ‘Mijn vriend van voor meer dan een halve eeuw’ noemt. Maurits Staring was er, maar de andere vriend Willem Staring niet. Hendrik Adolph Steengracht was er eveneens niet, misschien was hij al te oud. Therese en Jenny Heidgen woonden helemaal in Brussel, aan de Nouveau Marché aux Grains 16, en zijn mogelijk vanwege de afstand niet uitgenodigd.

Ontdek Huis Van Gijn

Sluit het Verborgen Museum